คำศัพท์ (เฉพาะศิลาจารึกด้านที่ ๑)
ถอดคำศัพท์และความหมายตามหน้าหนังสือที่แนบ
| คำศัพท์ | ความหมาย |
|---|---|
| ลูท่าง | ภาษาไทยถิ่นเหนือและภาษาไทยถิ่นอีสานใช้ว่า ยูท่าง ยูท่าง หรือดูท่าง หมายถึง สะดวก |
| แล้ | จริงแท้ |
| เวน | มอบให้ นำมามอบให้ ถวายให้ |
| สวนดูแท้แล้ | สอบสวนดูข้อเท็จจริงแล้ว |
| โสง | สอง |
| หั้น | ภาษาไทยถิ่นเหนือ หมายถึง ตรงนั้น |
| หัวซ้าย หัวขวา | ปีกซ้ายและปีกขวาของกองทัพ |
| หนีญญ่ายพายจแจ้น | แตกพ่าย หนีมาอย่างชุลมุน หนีกระเจิดกระเจิง หมายความว่า พ่ายหนีมาอย่างชุลมุน บางคนถึงกับวิ่งแจ้นหนีไป |
| หมากส้มหมากหวาน | ผลไม้รสเปรี้ยว รสหวาน |
| เห็นข้าวท่านบ่ใคร่พีน เห็นสินท่านบ่ใคร่เดือด | ไม่คิดโกงอยากได้ข้าวของทรัพย์สินของผู้อื่น |
| อันณึ่ง | อันหนึ่ง |
| เกลื่อนเข้า | เคลื่อนทัพเข้า เคลื่อนพลเข้า ดาหน้าเข้ารบ |
| ขา | หมายถึง เขา จึงแฝงความแก่ว่าด้วยซื่อ หมายถึง ตัดสินความให้เขาด้วยความยุติธรรม |
| ขึ้นชื่อ | ตั้งชื่อ เรียกชื่อ |
| ขึ้นใหญ่ | เติบโตขึ้น มีอายุมากขึ้น |
| เข้า | ปี การบอกเวลานับเป็นปีในการปลูกข้าว สิบเก้าเข้า หมายถึง อายุสิบเก้าปี |
| เงือน | เงิน |
| จกอบ | ภาษี |
| ช่วยมันตวงเป็นบ้าน | ช่วยเหลือเขาสร้างบ้านสร้างเมือง |
| ชั่ว | ช่วงระยะเวลาหนึ่ง |
| ได้ข้าเสือกข้าเสือ หัวพุ่งหัวรบก็ดี บ่ฆาบ่ตี | จับข้าศึกได้จากการรบก็ไม่ฆ่าไม่ตี ไม่ทำทารุณกรรมใด ๆ |
| ได้ช้างได้งวง | จับช้างได้ |
| ได้ปั่วได้นาง | ได้บ่าวไพร่ บริวาร ทั้งชายและหญิง (ปั่ว หมายถึง บ่าว ชายหนุ่ม นาง หมายถึง ผู้หญิง) |
| ตนกู | ตัวกู |
| ตัวเนื้อตัวปลา | สัตว์บก สัตว์น้ำ |
| ต่อช้าง | ชนช้าง |
| ตีหนังวังช้าง | จับช้าง คล้องช้าง (การคล้องช้างจะนิยมใช้หนังควั่นเป็นเชือกหรือบ่วงสำหรับคล้องช้าง) |
| ตู | พวกเรา เราทั้งหลาย |
| เตียมแต่ | ตั้งแต่ |
| ท่ | ตี รบพุ่ง กวาดต้อน การต่อสู้โดยใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเป็นอาวุธ |
| ทั้งกลม | ทั้งหมด ทั้งสิ้น |
| บ่เข้าผู้ลักมักผู้ซ่อน | มีความยุติธรรมไม่เข้าข้างคนผิด |
| บานเมือง | เป็นพระนามของกษัตริย์พระองค์ที่ ๒ แห่งราชวงศ์พระร่วง กรุงสุโขทัย |
| บำเรอ | รับใช้ ปรนนิบัติ |
| ปากประตู | ตรงที่หน้าประตูเมือง |
| ผิดแผกแสกว้าง | หากแม้นว่า |
| ผู้อ้าย | พี่ชายคนโต |
| เผือ | เรา เราทั้งสอง |
| พร่ำ | บ่อย ๆ เสมอ ๆ |
| ไพร่ฟ้าหน้าใส | ทหาร ไพร่พล รี้พล ประชาชน พลเมือง |
| พ่อเชื้อเสื้อคำ | บิดามารดา ผู้สืบเชื้อสาย |
| พุ่ง | รบ |
| เพื่อ | ในภาษาไทยมาตรฐาน หมายถึง สำหรับ แต่ในภาษาไทยถิ่นเหนือและในศิลาจารึกที่ว่า เพื่อกูพุ่งช้างขุนสามชน หมายถึง เพราะว่า กูชนช้างขุนสามชน |
| เพื่อน | เขาทั้งหลาย |
| แพ้ | เป็นภาษาไทยถิ่นเหนือ หมายถึง ชนะ ปัจจุบันภาษาไทยถิ่นเหนือยังใช้คำว่า แพ้ (แป้) หมายถึง ชนะ ถ้าหมายถึงพ่ายแพ้ใช้ว่า ก้าน |
| เมื่อชั่ว | เมื่อครั้ง ในสมัย |
| เยียข้าว | ยุ้งข้าว |